• Çocuk Ve Santranç


    Çocuk Gelişiminde Satranç Eğitiminin yeri nedir? Bazı kişilerin çocuk gelişiminde satranç ile nasıl bir bağlantı olabilir dediğini tahmin edebiliyorum. Çünkü birçok ebeveyn ufak yaştaki özellikle okul öncesi çocukların satranç gibi karmaşık bir oyunu beceremeyeceklerini düşünmesinden geçer. Nedenini sorguladığımızda satranç konusunda kapsamlı bilgiye sahip olmayan ebeveynler için satranç, içinde bir çok kurallar içeren, aynı anda birçok şeye dikkat etmenin gerekli olduğu ve en önemlisi iyi oynamak için doğru düşünmenin gerekli olduğu zor bir oyundur. Ebeveynlerin bilemediği bir oyunu, ufacık çocuklar nasıl oynayabilir ? Dahası okuma yazmayı öğrenmemiş bu minikler karmaşık satranç kurallarını nasıl doğru öğrenebilir? Nasıl oyun için detaylı düşünebilir ?



    Sihirli kelime işte bu düşünmek. İleriye dönük farklı ve çok boyutlu düşünebilen bireyler yetiştirmek için çocuklarımızın satranç eğitimi almasına destek olmalıyız diyebilirim.

    Satranç, düşünce sporu olduğu için daha önceki yıllarda sadece büyüklerin oynayabileceği bir spor diye düşünülmekteydi. Bende üniversite yıllarında satranç ile tanıştım. Belki birçoğunuz da o dönemlerde veya sonrasında satranç ile tanıştınız. Ama oynadınız ama oynamadınız.

    Eskiden beri satranç, saygınlık göstergesi, entelektüel bir oyun olmuştur. Belki de bu yüzden günlük haberlerde karmaşık kavramların çatışmasında satranç değimleri, satranç karikatürleri kullanılmaktadır.

    Son yıllarda bilim adamların yaptığı çalışmalar sonucunda satranç sporunun küçük yaşlardan itibaren herkes tarafından oynanabileceği ve hatta küçük yaştaki çocukların gelişiminde olumlu katkılarda bulunduğu tespit edilmiştir

    Bu soru, anne, babalar tarafından en çok sorulan sorların başında gelir. Satranç oyununun temel kurallarını öğretmek için elbette çocuğun nesneleri, kavramları anlayabileceği belirli bir yaşata olması gerekir. Ama çocukta satrançla ilgili bir kültürü oluşturmak, altyapıyı hazırlamak adına olabildiğince ufak yaşta çocuklarımızı satranç görselleriyle, etkinlikleriyle tanıştırmalıyız.

    Satranç, her yaştaki oyuncunun oynayabileceği bir oyun olduğu gibi her yaşta da öğrenilebilen bir oyundur. Çocukların zihinsel gelişimi düşünüldüğünde, satranca erken yaşlarda başlamanın önemi büyüktür. Bir spora yatkınlığının gelecekteki başarı için önemi düşünülürse, satranca başlama yaşının 4 ile 6 yaş arasında olması gerektiğini söyleyebiliriz.
     


    Burada amaç, satranç figürlerinin ve satranç temasının çocuk gözündeki cazibesinden de yararlanarak, çocuğu satranç ile tanıştırmak, eğlenerek yavaş yavaş satranç (öğrenme şekillerini başka bir yazımda anlatabilirim) bilgisiyle donatmaktır. Satranç oyununda her macera tek bir hamle ile başlar. Satranç taşları çocukların ilgisini çeker. Taşları hareket ettirmek, rakibin taşlarını yemek eğlencelidir. Özellikle anaokulu ve ilkokulun ilk sınıflarında satranç taşlarıyla çocuklar çok eğlenirler. Bu dönemlerde öğreticinin çocukları sıkmadan, kısa sürelerle görselliğe ağırlık vererek, eğlenceyle birlikte bilgi vermesi ve onları çok iyi gözlemlemesi gerekmektedir. Her çocuğun faklı kişilikte ve özellikte olduğu unutulmamalıdır.

    Bazı durumlarda ebeveynlerde çocuklarını gereksiz şekilde başkalarıyla kıyaslamaktadır. Ben çok çocuk gördüm önceleri öğrenmeye pek hevesli gözükmeyen ama sonra çok iyi oynayabilen ve tam terside olabilen. Bu nedenle okul öncesi çocuklara satranç eğitimi vermek aslında zordur. Belirli konulara ve çocukların kişiliklerine dikkat edilirse satrancı çabuk şekilde öğrenebilmektedir. Ebeveynlerin karmaşık dediği kuralları rahatlıkla öğrenebilmektedirler. Öğretilecek konunun, kuralların aynı olmasına rağmen okul öncesi ve İlkokul 1. Kademe ve hatta 1. Kademede 1. 2. Sınıflarla 3. ve 4. Sınıflara farklı şekillerde eğitim verilmelidir. Aksi takdirde öğretici görevini yapmış olsa bile öğretim başarılı olamaz.

    Satranç konusunda ebeveynlerin yaptığı bir başka yanlış da şudur; Benim çocuğum satranç sporcusu olmayacak, o zaman neden satrancı iyi öğrensin ? veya satranç yerine başka bir sosyal etkinlik yapsın. Satranç eğitimindeki amaç onları sporcu olarak yetiştirmek değil, ileriye dönük düşünebilen, düşünerek bir plan için de hareket edebilen bireyler yetişmesini sağlamak olmalıdır. Elbette çocuklarınız başka zihin etkinlikleriyle de ilgilenebilir ama satranç çocuklarımıza herhangi bir baskı altında kalmadan, zorlama olmadan otomatik bir kazanım (bu konuda farkı bir yazı konusu) olarak çok farklı boyutlarda düşünmesini sağlamaktadır.

    Satranç ile ilgilenen öğrencilerin çoğunluğunda dikkati arttırmak, hafızayı güçlendirmek ve zekayı hızlandırmak mümkündür. Satrancı doğru şekilde oynayan kişilerin öğrenme düzeylerinde ve öğrencilerin de okul ve akademik başarılarında uzun dönemli artışlar olduğu son yıllarda değişik ülkelerin bilim adamlarınca tespit edilmiştir.

    Ülkemizde de ister özel yetenekli olsun ister olmasın birçok çocuk ve ailenin hayatında satranç eğitiminden sonra olumlu gelişmeler yaşanmıştır. Kendi öğrencilerimin arasında bile yedi yaşında hiperaktif olan veya sosyal ortamda sorun yaşayan çocukların düzenli şekilde satranç eğitimi almasından sonra nasıl değiştiği ortadır. Hatta anne, babası veya öğretmenin tembel dediği çocuklardan satranç şampiyonları çıkmıştır. Sınıfta, evde on dakika yerinde oturamayan haylaz çocuklar, satranç tahtası başında dakikalarca ve hatta saatlerce (abartı yok) oturabilmesi ebeveynlere şaşkınlık yaratmıştır. O nedenle benim için yaramaz veya tembel çocuk diye bir şey yoktur. Nasıl yaşam koşulları değişiyorsa, her şey de değişmelidir. Bence okullarda verilen satranç eğitiminin amacı sadece çocukların düşünmeye yönelik bir zeka oyunu öğrenmesi olmamalıdır. Satranç, bir oyunun ötesinde farklı değerlere sahiptir.

    Son yıllarda yapılan bilimsel araştırmalar sonucunda eğitim bilimcileri de satrancın sadece vakit geçirmek için oynanan bir oyun olarak düşünülmemesi gerektiği ve satrancın eğitsel boyutunun da olduğunu belirlemiştir.

    Bu nedenle, eğlenirken öğrenme özelliğini kullanarak, çocukların ufak yaşlardan itibaren zihinsel, düşüncesel, bilişsel ve duygusal gelişimi için satranç oyununu bir eğitim aracı olarak kullanmalıyız. Okul öncesi ve sonrası eğitim kurumlarında da kullanılmasını biz veliler olarak sağlamalıyız.